Masanobu Fukuoka'nın 'do-nothing' felsefesinden modern bilime — toprağı sürmek neden büyük bir yanlış olabilir?
Bir avuç sağlıklı toprakta, dünyadaki insan nüfusundan daha fazla canlı vardır. Bakteriler, mantarlar, protozoalar, nematodlar, solucanlar, mantar miselyumları — her biri toprakta belirli bir görevi yerine getiren milyarlarca organizmadan oluşan görünmez bir şehir. Geleneksel tarımın en temel pratiği olan toprağı sürmek (tilling), bu şehri her ilkbaharda sistematik olarak yıkar.
Bu fikri en radikal şekilde dile getiren kişi Japon mikrobiyolog ve çiftçi Masanobu Fukuoka idi. 1937'de 25 yaşındayken yaşadığı bir aydınlanma anının ardından bilimsel kariyerini bırakıp ailesinin Shikoku adasındaki çiftliğine döndü. Otuz beş yıl boyunca dört temel ilkeye dayanan bir yöntem geliştirdi: toprağı sürmemek, kimyasal gübre ve hazır kompost kullanmamak, çapayla veya herbisitle ot ayıklamamak, kimyasal ilaca bağımlı olmamak. 1975'te yayımladığı The One-Straw Revolution (Bir Saman Devrimi) kitabı, doğal tarım hareketinin İncil'i kabul edilir.
Fukuoka'nın gözlemi netti: doğa kendi haline bırakılırsa verimlilik artar; bitki ve hayvan kalıntıları yüzeyde birikir, bakteri ve mantarlar tarafından ayrıştırılır. Sağlıklı bir toprak, bir bütün halinde dokunmuş bir organdır. Üst tabakada organik madde yavaşça humusa dönüşür. Daha derinde mantar miselyumları, kilometrelerce uzunluğa ulaşan ipliksi ağlarla bitki köklerini birbirine bağlar. Bu sembiyotik ortaklık — mikoriza — bitkilerin su ve fosfor emilimini katlar.
Pulluk veya çapa toprağı dönderdiğinde dört şey olur. Birincisi, mantar ağları fiziksel olarak kopar — bitki ile toprak arasındaki iletişim kesilir. İkincisi, üstte hapsolmuş karbon oksijenle temas edip CO2 olarak atmosfere salınır; bilim insanları endüstriyel tarımın küresel karbon emisyonlarına katkısının önemli bir kısmının buradan geldiğini hesaplıyor. Üçüncüsü, derinde gömülü yabani ot tohumları yüzeye çıkar ve filizlenir — yani sürmek otları azaltmaz, geri çağırır. Dördüncüsü, üst toprak rüzgâr ve yağmurla birlikte erozyona uğrar.
Fukuoka, çeltik tarlasının üzerine kışlık arpa, arpanın üzerine yazlık çeltik ekti — toprağı hiç sürmeden. Hasattan sonra sapları olduğu gibi tarlaya bıraktı; bu doğal malç hem yabani otları bastırdı hem de toprağa karbon kazandırdı. Yonca gibi azot bağlayıcı bitkileri 'yeşil gübre' olarak kullandı. Tohumlarını ise kil topakları içine yerleştirip serpti. Otuz yıl sonra Fukuoka'nın çiftliği bölgenin en verimli tarlasıydı; toprağı her geçen yıl daha zengindi.
Son yirmi yılda toprak biyolojisi devasa bir bilim dalına dönüştü. Toprak mikrobiyomu üzerine yapılan çalışmalar, bir kaşık humuslu toprakta beş bin ile elli bin farklı bakteri ve mantar türünün yaşadığını gösteriyor. Cover crop (örtü bitkisi), no-till (sürmesiz tarım) ve rejeneratif tarım terimleri artık ana akım tarım dergilerinde yer alıyor. Kuzey Dakota'lı çiftçi Gabe Brown gibi modern uygulayıcılar, Fukuoka'nın ilkelerini büyük ölçekli tarıma uyarlayarak çorak topraklarını birkaç yıl içinde verimli hale getirdi.
Sebze bahçesinde sürmesiz tarımın temel adımları şudur: toprağı her zaman örtülü tutmak (mulch, malç), bir hasattan diğerine geçişte örtü bitkisi ekmek (yonca, fiğ, çavdar), tek yıllıkları rotasyonla yetiştirmek, yabani otları kökünden değil yüzeyden temizlemek, kompostu sermek ama karıştırmamak — bırakıp solucanların gömmesini beklemek. Bu yaklaşım ilk yıllarda biraz daha sabır ister; ama üçüncü yıldan itibaren toprağın kendini onardığını gözle görebilirsiniz.
İlham Kaynağı
Masanobu Fukuoka / The One-Straw Revolution (1975)
