Kompost yalnızca atıkları değerlendirmek değil; toprağı yeniden canlı, besleyici ve dirençli kılan bir dönüşüm pratiğidir.
Kompost, organik atıkların milyarlarca mikroorganizma tarafından parçalanarak koyu, mis kokulu, canlı bir toprağa dönüştüğü doğal bir süreçtir. Modern organik tarımın kurucusu kabul edilen İngiliz botanikçi Sir Albert Howard, 1905-1924 yılları arasında Hindistan'da görev yaparken yerel köylülerin geleneksel kompostlama tekniklerini gözlemledi ve bilime kazandırdı. 1940'ta yayımlanan An Agricultural Testament kitabı, sentetik gübrelerin yükselişe geçtiği bir dönemde organik tarımın bilimsel temellerini attı. Ona göre toprağın, bitkinin, hayvanın ve insanın sağlığı tek ve bölünmez bir bütündü.
Howard'ın geliştirdiği Indore yöntemi, bitki ve hayvan atıklarını yaklaşık 30:1 karbon-azot oranıyla katmanlayarak yapılan klasik sıcak kompost tekniğinin temelini oluşturur. Sıcak kompost ayrışma sırasında 55-65°C'ye ulaşır, üç ile altı ay içinde olgunlaşır. Yüksek sıcaklık yabani ot tohumlarını ve patojenleri öldürdüğü için profesyonel üreticilerin tercihidir; düzenli havalandırma ve nem kontrolü gerektirir.
Soğuk kompost ise sabırlı bahçıvanların yöntemidir. Müdahalesiz bırakılan bir yığın altı ay ile iki yıl arasında olgunlaşır. Karıştırma ve sıcaklık takibi gerekmez; atığı bir köşeye atıp beklemek yeterlidir.
Vermikompost, başta Eisenia fetida (kırmızı kaliforniya solucanı) olmak üzere toprak solucanlarının organik atığı sindirmesi ile elde edilir. Solucan dışkısı klasik komposttan beş ila on kat daha besleyicidir; bitki büyümesini hızlandıran enzimler, hormonlar ve faydalı bakteriler içerir. Apartman dairesinde bile kapalı kasalarla yapılabilir; kokmaz, mutfak atıklarını birkaç hafta içinde dönüştürür.
Bokashi, 1980'lerde Japon Profesör Teruo Higa'nın geliştirdiği Etkili Mikroorganizmalar (EM) tekniğine dayanır. Hava almayan kapalı bir kovada, kepek ile karıştırılmış faydalı mikrop kültürleri kullanılarak mutfak atıkları (et ve süt ürünleri dahil) iki hafta içinde fermente edilir. Toprağa gömüldüğünde birkaç haftada gerçek humusa dönüşür; şehir hayatı için en pratik çözümdür.
Yaprak çürüğü ise sonbahar yapraklarının bir veya iki yıl gevşek bir tel kafeste bırakılmasıyla oluşan, mantarların hâkim olduğu özel bir kompost türüdür. Besin değeri düşüktür ama su tutma kapasitesi olağanüstü yüksektir; tohum yatakları ve nemli toprak isteyen bitkiler için ideal malçtır.
Hangi yöntemi seçeceğiniz yaşam alanınıza, atık miktarınıza ve sabrınıza bağlıdır. Apartmanda bokashi ya da kapalı vermikompost; bahçeli evde sıcak kompost; köyde klasik Indore yöntemi en mantıklı tercihtir. Önemli olan başlamak — mutfaktan çıkan her organik atığın çöpe değil toprağa dönmesini sağlamaktır. Howard'ın seksen yıl önce gösterdiği gibi: organik madde toprağa girer, yaşam olarak geri döner.
İlham Kaynağı
Sir Albert Howard / An Agricultural Testament (1940)
